ادراک صد سال پیش و چالش صد سال بعد

| 1585978695571

دنیای آشوبناک

وقتی لورنتس در آزمایشگاهش متوجه شد که پیش‌بینی آب‌وهوا به طرز عجیبی وابسته به موضوعات کوچک و حتی قابل صرف‌نظر است، بشر دریافت که دنیا از آنچه فکر می‌کرده است، پیچیده‌تر است، به حدی که باید این دنیا را آشوبناک (Chaotic) بنامد. همان جا بود که سیاستگذاران و دانشمندان از خودشان پرسیدند «آیا بال زدن پروانه‌ای در برزیل می‌تواند تندبادی در مکزیک ایجاد کند؟» (نام مقاله لورنتس که در سال ۱۹۷۲ منتشر کرد)

اما حالا دیگر تنها سیاستگذاران و دانشمندان نیستند، بلکه کل بشر از خودش می‌پرسد: «آیا خوردن سوپ خفاش یک انسان در چین می‌تواند یک بحران جهانی بزرگ‌تر از جنگ جهانی ایجاد کند؟ آیا می‌تواند میلیون‌ها انسان را در معرض خطر قرار دهد؟ آیا می‌تواند اقتصاد جهانی را به رکود بکشد؟»

ویروس کرونا این آشوبناکی را به خوبی برای بشر نشان داده است. مواجهه با چنین چالشی اما نیاز دارد به ذهن یا سیستمی که بتواند این چالش‌ها را ببیند و مهارت حل مساله در دنیای آشوبناک را داشته باشد.

 

مسايل آشوبناک، راه‌حل‌های چندگانه

حالا ویروس کرونا آزمون دیگری برای شناسایی مدل‌های ذهنی سیاست‌گذار و تصمیم‌گیری شده است. اگرچه چالش کرونا موضوعی کاملا بهداشتی و سلامتی است، اما ریشه‌های راه‌حل‌هایش در حوزه‌های دیگر است. تمامی اشتباه از جایی آغاز می‌شود که سیاست‌گذار هنوز بر رویه آموخته‌شده و پیشین خود، تلاش دارد تا راه‌حل را در تنها حوزه بهداشت و درمان بیابد.

اپیدمی اما پر است از جنبه‌های اجتماعی، فناورانه و اقتصادی. همان جنبه‌هایی که باعث می‌شود از یک بیماری مسری تبدیل به یک اپیدمی شود. جلوگیری از گسترش این اپیدمی در دنیای امروز و مروری بر تجربیات سایر کشورها به خوبی نشان می‌دهد که راه‌حل‌هایی که در سایر حوزه‌ها تولید می‌شوند، حتی بیش از حوزه بهداشت کارآمدی و اثرگذاری داشته است. ممنوعیت پروازها و ورود افراد از چین، رابطه مستقیمی با میزان گسترش اپیدمی در سایر کشورها داشته است. همین یک نشانه، به خوبی نشان می‌دهد که تاثیرگذارترین ابزارها در حوزه‌ای غیر از بهداشت و درمان حضور دارد.

 

راه‌های سخت، تصمیمات سخت

 فناوری اطلاعات به دلیل گستردگی مخاطب و داده‌هایی که تولید می‌کند، آن‌گونه که تجربیات کشورهایی مانند کره‌جنوبی و سنگاپور نشان می‌دهد، بیش از هر عامل دیگری می‌تواند در بحران کرونا کارآمد باشد؛ نمونه‌های آن عبارتند از:

  1. اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی (میزان شیوع و داده‌های مربوط به مبتلایان، بیمارستان‌های تخصصی،‌ آیین‌نامه‌های دورکاری یا معافیت‌های بیمه‌ای یا …
  2. تعامل دوسویه با شهروندان: پاسخ به پرسش‌های شهروندان، اپ‌ها و سایت‌های تست کرونا، سامانه‌های خوداظهاری شهروندان در خصوص وضعیت سلامت‌شان یا مکان‌های جغرافیایی
  3. تراکنش داده: تراکنش به معنای دریافت خدمات از دولت یا مراجع مسوول از طریق فضای مجازی است: نوبت‌گیری در مراکز درمانی، دریافت مشاوره‌های درمانی از پزشک به صورت ویدئویی،‌ درخواست دریافت خدمات مراقبت در خانه (Home-Care)
  4. یکپارچگی داده: شناسایی ارتباط نزدیک (Close Contact Detector)،‌ نقشه ریسک بیماری، نقشه‌های ردیابی بیمار
  5. مشارکت عمومی: استفاده از پزشکان داوطلب و نیاز به احراز هویت آن‌ها، توزیع کالاها برای بیماران دارای اولویت از طریق فروشگاه‌هایی الکترونیکی

 

چرا ما نابالغ‌ایم؟

نظام بهداشت ایران همچنان تلاش دارد تا پاسخ مشکلات بخش بهداشت و درمان را در همان بخش بهداشت و درمان بیابد. در تمامی سال‌های گذشته این بخش مانند سایر بخش‌ها البته، دیوار بلندی میان خود و سایر زیرنظام‌های حکمرانی کشیده است. پایین بودن میزان‌های به‌اشتراک‌گذاری داده میان بخش‌های مختلف نشانه‌ای از این نگاه است؛ یا فقدان سازوکاری برای رشد شرکت‌های استارت آپی؛ چرا که رشد بالای استارت‌آپ‌ها اساسا پیوندخورده با آزادسازی داده و آمادگی نظام اداری برای مشارکت خصوصی-عمومی است.

هنوز نگاه سنتی سیاست‌گذار در ایران انحصار و محرمانه‌سازی داده است و برای ویروسی که جهانی رشد می‌کند، این نگاه‌ها بسیار آسیب‌پذیر است. شاید کرونا هشداری برای کل نظام اداری باشد تا زودتر برای الکترونیکی‌شدن آماده شود، نه بهداشت که کل بخش‌های حکمرانی.

نه تنها نظام سلامت و بهداشت، بلکه کل ساختار اداری، هنوز به فناوری اطلاعات باور ندارد و بدتر از آن هنوز به آشوبناکی جهان و راه‌حل‌های چندلایه باور ندارد!

شاید مهم‌ترین درس سیاست‌گذارانه‌ای که ما فراموش می‌کنیم یک جمله است:‌ راه‌حل‌های مشکلات یک بخش اغلب در خارج از آن بخش است!

 

 


افق اقتصاد

افق اقتصاد نشریه‌ای اقتصادی است با رویکرد تحلیلی-آموزشی مبتنی بر اقتصاد خلاق، هماهنگ و هوشمند.
در جهان چندوجهی تکیه و تأکید بر یک یا چند بُعد به تجربه و نتیجه‌ی کامل منجر نمی‌شود.
از این رو طبیعت، فرهنگ، دانش و خرد تجربه‌شده‌ی بشری در نگاه و خوانش ما از علم اقتصاد نقشی اساسی دارند.
در این افق، برآنیم تا جای ممکن با پرهیز از زبان زمخت و پیچیده‌ی این عرصه، باهم بیاموزیم، به کار گیریم و یافته‌ها را به اشتراک بگذاریم.
با این نگاه، حتا در جهان پرحادثه‌ی امروز «افق اقتصاد» برای‌مان روشن است.

نشریه‌ای اقتصادی است با رویکرد تحلیلی-آموزشی مبتنی بر اقتصاد خلاق، هماهنگ و هوشمند. در جهان چندوجهی تکیه و تأکید بر یک یا چند بُعد به تجربه و نتیجه‌ی کامل منجر نمی‌شود. از این رو طبیعت، فرهنگ، دانش و خرد تجربه‌شده‌ی بشری در نگاه و خوانش ما از علم اقتصاد نقشی اساسی دارند. در این افق، برآنیم تا جای ممکن با پرهیز از زبان زمخت و پیچیده‌ی این عرصه، باهم بیاموزیم، به کار گیریم و یافته‌ها را به اشتراک بگذاریم. با این نگاه، حتا در جهان پرحادثه‌ی امروز «افق اقتصاد» برای‌مان روشن است.